أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
361
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
اهتمام مىنمايد كه مردم را به ورطهء اغوا و اضلال داخل سازد ، مثلا در حالتى كه آمده مخالفت انسان را به اوامر ايزدى القا مىنمايد اگر ببيند كه دسيسهء او مقبول نمىشود انسان را فريب داده و مىگويد كه خداى تو را مؤاخذه نمىنمايد اگر در اين كار نيز بفهمد كه موفق نخواهد شد به وسوسهء حسن ظن گويد كه اگر تو به حق تعالى حسن ظنّى حاصل نمايى تو را مؤاخده نفرمايد ، زيرا خواه در اطاعت و خواه در عصيان تو بندهء او هستى ، خداى تعالى چيزى را هم مىكند و هم تقدير مىنمايد . شيطان به خوبى مىداند كه مؤمن بدون اينكه به هيچ تأويل و تزيينى استناد كند خداى متعال را عصيان نمىنمايد ، اگر بدون وساوس ابليس مؤمن را معصيت ممكن مىشد ابدا گناه نمىكرد . حضرت شيخ در اين خصوص در باب سيصد و هشتاد و سيم فتوحات خويش تفصيلات زياد ذكر كرده است . سئوال : جن به چه صورت تناكح مىنمايد ؟ جواب : تناكح جن مانند دودى است كه از كورهاى درآمده و به همديگر تداخل مىكنند از اين تداخل به همديگر شخصين متناكحين متلذذ شده حمل آنها مشابه تلقيح خرماست كه تنها به بو است . سئوال : آيا اجنّه مانند انسان عشاير و قبايل دارند يا خير ؟ جواب : حضرت شيخ در باب نهم فتوحات خويش گفته است كه بلى قبايل و عشاير دارند . در ميان آنها محاربات بسيار بزرگ واقع مىشود . اين طوفانها كه مىبينيم و مىدانيم از محاربات اجنّه حاصل مىشود ؛ گاهى در وقت مصادمهء قبايلى كه باهمديگر محاربه مىكنند به سير طبيعى باد مانع شده از گرد و خاك طوفانى حاصل مىگردد و ليكن هر طوفانى به اين جهت مستند نيست . سئوال : اول از همه اسم شيطان به كى داده شده است ؟ جواب : به حارث نام شخصى داده شده است . اين حارث كه عاصى شد از طرف حق تعالى مطرود گرديد و عموم شياطين از او تناسل نمودند ؛ و ليكن امثال هامة بن الهام بن لاقيس بن ابليس كه مؤمن شدهاند در جرگ مؤمنين اجنّه درآمدهاند و آنهائيكه در كفر ثبات و دوام نمودهاند به شياطين ملحق شدهاند .